Ürdün « Ülkeler Tarihi
Ãœrdün’ün tarihi çok eski devirlere dayanır. Bölgede kurulan ilk devletler arasında Gilead, Amman, Moab ve Edom yer alır. M.Ö. 13. asırda bölgeye Ä°srailoÄŸulları hakim oldu. Bu hakimiyete M.Ö. 721′de Asurlular tarafından son verildi. Asur egemenliÄŸi Medlerin M.Ö. 612′de devleti yıkmasıyla sona erdi. M.Ö. 587′de bölge Babil hakimiyeti altına girdi. M.Ö. 332′de Büyük Ä°skender bölgeyi ele geçirdi. Daha sonra bölge sırasıyla Ptolemaios ve Selevkosların hakimiyeti altına girdi.
M.Ö. 64-63 yılları arasında ise Romalılar bölgeyi ele geçirdi. Roma’nın ikiye ayrılmasından sonra bölge Bizans’ın elinde kaldı. Bugünkü Ãœrdün toprakları Hazret-i Ömer zamanında Müslümanlar tarafından fethedildi ve halkın çoÄŸu Ä°slam dinine girdi. Sırasıyla Emevi, Abbasi, Selçuklu, Eyyubi ve Memluk hakimiyetine girdi. Ãœrdün, Yavuz Sultan Selim Han (1512-1520) zamanında Osmanlı Devletinin bir parçası oldu (1516).
Birinci Cihan savaşı sonunda, 400 seneden beri Osmanlı adaleti altında yaÅŸayan Ãœrdün, 1920′de Ä°ngiltere’nin manda yönetimi altına girdi. 1921′deEmir Åžerif Abdullah, Ãœrdün Nehrinin doÄŸu tarafındaki topraklarda yarı bağımsız bir emirlik kurdu. Bu topraklar Filistin’in üçte ikisini ihtiva ediyordu. Ä°ngiltere 1946′daLondra AntlaÅŸması kararları gereÄŸince Ãœrdün’ün bağımsızlığını tanıdı. Siyonistler ve Araplar o zamanlar Ä°ngiliz mandası altında olan Filistin üzerinde hak iddia ediyorlardı.
Ä°ngiltere, Filistin’i paylaÅŸtırma planını BM’ye götürdü. Plan Arap Devletleri ve Filistinliler tarafından reddedildi. Mayıs 1948′de manda rejimi sona erdiÄŸinde, Ãœrdün ordusu Ä°srail Devletiyle Arap devletleri arasındaki savaÅŸta Filistinlilerin yardımına geldi. Ãœrdün, Kudüs ÅŸehrini ve Ãœrdün Nehrinin batı tarafındaki toprakları iÅŸgal etti. Melik Abdullah, iÅŸgal edilmiÅŸ toprakları 1950′de EmirliÄŸine resmen ilhak etti. Fakat 20 Temmuz 1951′de Emir Abdullah Kudüs’te Ä°ngilizlerin kiralık katilleri tarafından ÅŸehit edildi. Yerine oÄŸlu Talal geçti. Fakat Talal hasta olduÄŸundan tahtını ve tacını oÄŸlu Hüseyin’e terk etti.
Emir Hüseyin Mayıs 1953′te göreve baÅŸladı. Ãœrdün, 1967 Arap-Ä°srail savaşında, 1948′de kazandığı toprakların hepsini kaybetti. 6000 kiÅŸi kayıp verdi. Savaşın sonunda Ãœrdün ekonomisi çöküntüye girdi. Bu arada 1964′te kurulan Filistin KurtuluÅŸ TeÅŸkilatı (FKT), Ä°srail’e karşı yaptığı operasyonlarda Ãœrdün’ü ana üs seçmiÅŸti ve devlet içinde devlet olma tehlikesi gösteriyordu. FKT’nin Ä°srail’e yaptığı saldırılar, Ä°srail’in Ãœrdün’ü büyük zararlara sokan misillemeler yapmasına sebep oldu.
1971′de Emir Hüseyin Arap ülkelerinin kınamalarına raÄŸmen FKT’nı ülkeden çıkardı. Ãœrdün 1973-1974 Arap-Ä°srail savaşına katılmadı. Fakat 1978′de Mısır-Ä°srail Kamp David AntlaÅŸmasını reddetmede Arap ülkelerinin çoÄŸuyla birleÅŸti. Ãœrdün Mart 1979′da Mısır ile diplomatik iliÅŸkileri kesen ilk Arap ülkesi oldu. Bu politikasını 1984′ten sonra deÄŸiÅŸtirdi. 1980′de baÅŸlayan Ä°ran-Irak savaşı sırasında Ãœrdün, Irak’ın baÅŸlıca silah kaynağı oldu. 1989′da Irak’ın Kuveyt’i iÅŸgaline karşı çıkan Ãœrdün, Amerika’nın Irak’a karşı harekette bulunması üzerine Irak’ı destekledi.
