Üç Aylık Saltanat « İlginç olaylar
V. Murad’ın Üç Aylık Saltanatı
Haziran-AÄŸustos 1876, Ä°stanbul
622 yıl hüküm süren Osmanlı Ä°mparatorluÄŸunun 36 padiÅŸahından biri olan Sultan V. Murad en kısa süreyle tahtta kalan ve hatta Eyüp Sultan Camii’nde kılıç kuÅŸanma töreni yapılmayan tek padiÅŸahtır. Büyük umutlarla tahta çıkarılmış ama üç ay sonra da indirilmiÅŸtir.
Sultan Abdülmecid’in oÄŸlu olan V. Murad babası ölüp de amcası Abdülaziz tahta geçince veliaht oldu. 17. Yüzyılın sonunda tahta çıkan I. Ahmed’den bu yana, yani iki yüz elli yılı aÅŸkın bir süredir Fatih Sultan Mehmed’in kardeÅŸlerin öldürülmesini öngören kanunları uygulanmıyor, tam tersine hanedanın en yaÅŸlı erkek üyesinin tahta geçtiÄŸi “ekberiyet sistemi” uygulanıyordu.
Ama buna rağmen saray darbelerinin sıkça görüldüğü, hatta tahttan indirilen padişahların ırzına bile geçildiği Osmanlı sarayında veliahtın can güvenliğinin olduğu söylenemezdi. Dolayısıyla tahta çıkan padişah her zaman için kendisinden sonra saltanat sırasını bekleyen veliahtı bir tür rakip olarak görür ve denetimi altında tutardı. Sarayların birinde padişahın en güvendiği adamlarının gözetimi altında bir tür yarı tutukluluk halinde geçen hayatı özellikle siyasi ilişkiler kurmasına olanak tanımazdı. Gündelik hayatı ve hemen her türlü ilişkisi tahttaki padişahın izin verdiği biçim ve ölçüler içinde kalırdı.
Tüm bunlar veliaht Murad için de geçerliydi. Amcası Abdülaziz’in Mısır ve Fransa gezilerine katılmasına izin verilmesine raÄŸmen yaÅŸamının pek de serbest olduÄŸu söylenemezdi. Benzer bir yaÅŸam süren hanedan üyelerinin çoÄŸu gibi müzik ve edebiyatla uÄŸraÅŸan, besteler yapan ve içkiye düşkün olan Murad babası Abdülmecit gibi Batı hayranı birisiydi.
Fransa ziyareti sırasında Paris’te bulunan Yeni Osmanlılarla görüşerek meÅŸrutiyet ilan etmeye hazır olduÄŸunu bildirmesi Abdülaziz’i çok rahatsız etmiÅŸ ve Ä°stanbul’a dönüşte daha sıkı bir denetim altına alınmıştı. Belki can güvenliÄŸini saÄŸlamlaÅŸtırmak, belki de Batı’ya olan hayranlığını kanıtlamak için olsa gerek, Mason olduÄŸu, Büyük DoÄŸu Locasının üyesi olduÄŸu iddia edilecek ve daha sonra bu iliÅŸkinin hayatını kurtardığı da söylenecekti.
1861′de tahta geçen Abdülaziz’in keyfi, baskıcı ve müsrif yönetimi en sonunda bir saray darbesine yol açtı. Sadrazam Mehmed Rüşdi, Serasker Hüseyin Avni ve Ahmet Mithat paÅŸalarla Åžeyhülislam Hayrullah Efendi birlikte hareket ederek Abdülaziz’i tahttan indirince anayasal bir düzen getirmesi için 30 Mayıs 1876′da V. Murad’ı tahta çıkardılar.
Topkapı Sarayı’ndan Dolmabahçe Sarayı’na getirilen Sultan Murad’ın ruh saÄŸlığı aslında pek iyi deÄŸildi ve alkolizmden de mustaripti. Ancak tahta çıkınca verdiÄŸi sözlere uygun davranacak gibi görünüyor ve meÅŸrutiyet yanlısı paÅŸalar da doÄŸru bir iÅŸ yaptıklarına inanıyorlardı. Ancak tahta çıkışını izleyen günlerde sultanın ruhsal dengesini iyice sarsan iki trajik olay meydana geldi.
Birincisi, Abdülaziz tahttan indirilmesinden 5 gün sonra, 4 Haziran 1876′da odasında ölü bulundu. Resmi açıklamaya göre eski padiÅŸah tahttan indirilmesini gururuna yedirememiÅŸ ve bileklerini keserek intihar etmiÅŸti. Ancak bu ölüm hayli kuÅŸkuluydu ve hızla yayılan söylentiye göre eski padiÅŸah öldürülmüştü.
Ä°ngiliz elçiliÄŸinden gelen bir doktor eski padiÅŸahın bileklerinde görülen kesikleri kendi kendine yapmasının mümkün olmadığını söylemiÅŸti. Bundan 10 gün sonra ise Serasker Hüseyin Avni PaÅŸa ve DışiÅŸleri Bakanı RaÅŸid PaÅŸa’nın ölümüne yol açan ikinci bir olay daha meydana geldi.
Abdülaziz’in en sevdiÄŸi karısı olan Nesrin Sultan doÄŸum yaparken ölünce daha önce sarayda görev yapmış olan aÄŸabeyi Çerkez Hasan 14 Haziranda nazırların toplantı halinde oldukları salona dalmış ve silahıyla rasgele ateÅŸ açarak bu iki paÅŸayı öldürmüştü. Hemen yakalanarak idama mahkum edilen Çerkez Hasan’ın cesedi ibret olması için dört gün boyunca asılı kalmıştı.
Bu iki olay zaten pek iyi durumda olmayan sultanın dengesini iyice alt üst edecekti. Yine söylendiÄŸine göre amcası Abdülaziz’in ölümünü öğrendiÄŸinde bir buçuk gün boyunca kusan V. Murad’ın içine ölüm korkusu düşmüştü ve kendisinden beklenenleri yapamayacağını o da, onu tahta çıkaranlar da yakında anlayacaklardı.
Ölüm korkusuyla bunalıma sürüklenen bir padişaha uzun süre tahammül edilebilecek bir zaman değildi; Osmanlı devleti Sırbistan ve Karadağ ile savaş halindeydi ve meşrutiyetçi paşaların da acelesi vardı. Nihayet akli dengesinin ülkeyi yönetmeye uygun olmadığına ilişkin olarak doktorların verdiği bir raporla tahttan indirildi ve yerine meşrutiyet ilan etmeye söz veren kardeşi II. Abdülhamit geçirildi.
Osmanlı hanedanının en kısa süre tahtta kalan üyesi Dolmabahçe Sarayı’ndan çıkarak hemen yan taraftaki ÇıraÄŸan Sarayı’nın yolunu tuttu. Bir ara Abdülhamit tarafından öldürülmeye niyetlense de Mason Locası hayatını kurtardı ve sıkı bir gözetim altında da olsa daha 28 yıl yaÅŸadı.
Daha sonrasında Abdülhamit’in yaptıklarını görünce Murad’ı tahttan indirenler piÅŸman oldular mı, bilinmez. Ama ona baÄŸlı olanlar vardı. Tahttan indirildiÄŸi yıl “kafes içinde” yaÅŸadığı ÇıraÄŸan’dan onu Avrupa’ya kaçırmaya çalıştılar ama beceremediler. Ä°ki yıl sonra, Mayıs 1878′de bu kez de Ali Suavi, ÇıraÄŸan’ı basarak onu tekrar tahta çıkarmaya çalıştı ama bu giriÅŸim de baÅŸarılı olamadı.
Gerek üç ay süren saltanatı, gerekse kendisinden sonra 33 yıl hüküm süren kardeÅŸi Abdülhamit’in dönemi Yeni Osmanlılar için tam bir fiyasko olurken, V. Murad 29 AÄŸustos 1904′e kadar Ä°stanbul BoÄŸazının kıyısındaki sarayda kendi hayatını ve kendi hayal kırıklıklarını yaÅŸamaya devam etti.
